içinde ,

Pers İmparatorluğu Tarihi Hakkında Her Şey

Pers İmparatorluğu ismini modern İran topraklarına M.Ö. 6. yüzyıl – M.S. 20. yüzyıl arasında yayılmış olan bir dizi hanedanlıklardan almıştır. İlk Pers imparatorluğu M.Ö. 500 yıllarında Büyük Kyros tarafından kurulmuştur. Balkan yarımadasından Hindistan’ın İndus vadisine kadar uzanan dünyanın en geniş imparatorluklarından biridir.

Demir çağında kurulan bu imparatorluğun ismi Akamenid İmparatorluğu olup; Büyük İskender tarafından yıkılıncaya kadar 200 yıldan fazla bir zaman boyunca; kültür, din, bilim, sanat ve teknolojinin merkezi olmuştur.

Büyük Kyros

Pers İmparatorluğu keçi, koyun ve inek yetiştiren yarı göçebe kabileler tarafından İran platosunda kurulmuştur. Büyük Kyros -bu kabilelerden birinin lideri- Medler, Lidya, Babil’in de içinde bulunduğu komşu krallıkları teker teker yenip hepsini tek bir bayrak altında toplamayı başarmıştır. Böylelikle Akamenid İmparatorluğu olarak da bilinen ilk Pers İmparatorluğu ‘nu M.Ö. 500 yıllarında kurmayı başarmıştır.

Büyük Kyros yönetimindeki ilk Pers İmparatorluğu kısa sürede dünyanın ilk süper gücü olmayı başarmıştır. Antik çağlardaki erken insan uygarlığına ait üç önemli bölge olan Mezopotamya, Mısır’ın Nil vadisi ve Hindistan’ın İndus vadisini tek bir yönetim altında toplamayı başarmıştır. Büyük Kyros, M.Ö. 539 yılında yazılan ve Babil kralı Nabonidus’u yenip Neo-Babil imparatorluğuna son verişinin hikayesinin anlatıldığı Kyrus silindirinde ölümsüzleştirilmiştir.

Persler

İmparatorluğun 4. Kralı olan Büyük Darius Kafkasya’dan, o zamanlar Makedonya olarak bilinen Balkan yarımadasına, Karadeniz’den orta Asya’ya hatta Libya ve Mısır gibi Afrika’nın bazı bölümlerini de içine aldığı, imparatorluğun en geniş zamanında tahtta idi. İmparatorluğuna standart para ve ağırlık birimlerini belirledi. Akamenid dilini resmi dil haline getirdi ve yollar yaptırdı. Batı İran’daki Behistun Dağı’na oyulmuş çok dilli bir rölyef olan Behistun Yazıtı, Büyük Darius’un erdemlerini öven ve aynı zamanda çivi yazısının deşifre edilmesinde kritik bir öneme sahiptir. Öyle ki Mısır hiyeroglifi olan Rosetta taşının deşifre edilmesine büyük katkı sağladı.

Pers İmparatorluğu Nerededir?

Büyük Darius hükümdarlığı zamanında imparatorluğun en parlak dönemlerinde Balkan yarımadasından (bugünkü Bulgaristan, Romanya ve Ukrayna) kuzeybatı Hindistan’daki İndus nehri vadisine ve güneyde Mısıra kadar uzanmaktaydı. Persliler Afrika, Asya ve Avrupa arasında düzenli iletişim yolları kuran ilk insanlardır. Pek çok yollar yaptırıp dünyanın ilk posta servisini kurmuşlardır.

'Darius ve Xerxes Zamanında Pers İmparatorluğu' başlıklı harita, 330'larda Asya ve Orta Doğu'daki bölgeleri gösteriyor.
‘Darius ve Xerxes Zamanında Pers İmparatorluğu’ başlıklı harita, 330’larda Asya ve Orta Doğu’daki bölgeleri gösteriyor.

Pers Kültürü

Akamenid imparatorluğunun antik Persleri; metal işçiliği, kaya oymacılığı, dokuma ve mimari gibi sanatın pek çok formunu oluşturmuşlardır. Pers İmparatorluğu erken uygarlığın diğer sanat merkezlerini de kapsayacak şekilde genişledikçe, bu kaynaklardan etkilenerek yeni bir üslup oluştu. Erken dönem Pers sanatı; Akamenid krallarının mezarıyla dolu eski bir mezarlık olan Nakşi Rüstem’de bulunanlar gibi, uçurumlara oyulmuş büyük kaya kabartmalarını içeriyordu. Ayrıntılı duvar resimleri, binicilik sahnelerini ve s∂v∂ş zaferlerini tasvir ediyordu.

Antik Persliler metal işçiliğiyle de biliniyordu.  1870li yıllarda kaçakçılar bugünkü Tacikistan’da bulunan Ceyhun nehri civarındaki kalıntılarda altın ve gümüşten eserler keşfettiler. Eserlerin içinde küçük altın bir at arabası, paralar ve grifon motifli bileklikler vardı. (Grifonlar kartal başlı kanatlı ve aslan gövdeli efsanevi yaratıklardır. Persleri ve başkent Persepolis’i temsil eder).

Pakistan’da ∂sk∈ri görevde olan İngiliz diplomatlar (Ceyhun hazinesi olarak da bilinen) kabaca 180 p∂rç∂Iık gümüş ve altından oluşan bu eserleri Londra’ya İngiliz Müzesine getirdiler. İran’daki halı dokumacılığının tarihi göçebe kabilelere kadar uzanır. Antik Yunanlılar ayrıntılı tasarımları ve parlak renkleriyle ünlü bu el dokuması halıların sanatına değer veriyorlardı. Bugün pek çok İran halıları yün, ipek ve pamuktan yapılmaktadır.

Persepolis

"<yoastmark

Antik İran’ın başkenti olan Persepolis güney İran’da bulunmaktadır ve dünyanın en büyük arkeolojik alanlarından biridir. UNESCO tarafından 1979 yılında dünya mirasına alınmıştır. Persepolis’te bulunan Akamenid sarayları devasa terasların üzerine inşa edilmiştir. Perslerin meşhur büyük kayalara oyulmuş süslü cepheleriyle dekore edilmiştir.

Pers Dini

7. yüzyılda Arap işgali sebebiyle Pers imparatorluğu‘ndaki tek baskın dinin İslam olması sebebiyle pek çok insan İran’ın İslam ile eşanlamda olduğunu düşünmektedir. Fakat ilk Pers İmparatorluğu zerdüştlük dini ile şekillenmiştir. Dünyanın en eski tek tanrılı dinlerinden biri olan Zerdüştlük peygamberi Zerdüşt’ün adıyla isimlendirilmiştir. Bugün hala İran ve Hindistan’da belli bir azınlık tarafından inanılmaktadır.

Zerdüştler M.Ö. 1500 ve M.Ö. 500 yılları arasında yaşayan, erken Hint-İran grupları tarafından birden fazla tanrılar yerine tek bir tanrıya inanan gruplardır. Akamenid kralları dindar Zerdüştlerdi. Pek çok kaynağa göre Büyük Kyros herkesin kendi dilini konuşması ve kendi dinini yaşaması konusunda hoşgörülü bir hükümdardı.

Her ne kadar Aşa Zerdüştlük yasasına göre yönetmiş olsa da bu dini fethettiği bölgelerdeki insanlara dayatmamıştır. İbranice yazıtlar Büyük Kyros’u Babil’de esir olan Yahudileri kurtardığı ve Kudüs’e dönmelerini sağladığı için övgüyle bahseder.

Pers İmparatorluğu’nun Çöküşü

"<yoastmark

Pers İmparatorluğu Xerxes I’in M.Ö. 480 yılında başarısız Yunanistan işgali ile gerilemeye başladı. Pers topraklarının savunmasının masraflı oluşu imparatorluğun ekonomisini zayıflattı. Tebaasına daha ağır vergiler olarak geri döndü.

Akamenid hanedanlığı M.Ö. 330 yılında Makedonyalı Büyük İskender’in işgali ile son buldu. Sonraki hükümdarlar her ne kadar Akamenid sınırlarını geri kazanmaya çalışsalar da Büyük Kyrus döneminde ulaşılan muazzam büyüklükteki sınırlara hiçbir zaman geri dönemediler.

Ali Çetin GÜMÜŞ


Bunlar da ilginizi çekebilir

Timur, Timur Devleti’nin Kurucusu ve İlk Hükümdarı

Bizans İmparatorluğu Tarihi ve Yaşananlar Hakkında Her Şey

Roma İmparatorluğu Tarihi ve Mirası

300 Spartalı Efsanesinin Arkasındaki Gerçek Hikaye! Bildiğiniz Gibi Değil.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

GIPHY App Key not set. Please check settings

2 Comments

Tarihin Bize Dünyamızın Geleceği Hakkında Öğretebileceği Şey

Tarihin Bize Dünyamızın Geleceği Hakkında Öğretebileceği Şey

yapay zeka hoşlandığınız kişileri beyin dalgalarından anlayabilir

Yapay Zeka Artık Kimleri Ç∈kici Bulduğunuzu Beyin Dalgalarınızdan Öğrenebilir